Een waterfall chart, ook watervalgrafiek of brugdiagram genoemd, laat zien hoe je van een beginwaarde naar een eindwaarde komt: elke zwevende kolom is een toename of afname, en de laatste kolom is het totaal. In Power BI zit hij standaard in het deelvenster Visualisaties. Je zet een measure op de Y-as, een veld op Categorie en eventueel een veld op Uitsplitsing. Het bouwen kost vijf minuten, het werk zit in de stappen en het datamodel erachter.
Stel: het resultaat over het derde kwartaal is € 183.400 lager dan begroot. Iedereen aan tafel ziet het getal, en direct volgt de vraag waar het zit.
Lagere omzet? Hogere inkoopprijzen? De nieuwe collega’s die eerder begonnen dan gepland?
Het antwoord staat ergens in een tabel van veertig regels, en tegen de tijd dat iemand het eruit heeft gehaald, is de vergadering over iets anders gegaan. Een waterfall chart zet dat antwoord in één beeld: begroot resultaat links, werkelijk resultaat rechts, en daartussen de vier of vijf posten die het verschil maken.
Toch is de meest gebouwde waterfall niet de nuttigste. De brug van vorig jaar naar dit jaar legt uit wat er al gebeurd is, en dat is terugkijken. Dezelfde grafiek van begroting naar het verwachte jaareinde laat zien welke posten je nog kunt bijsturen. Dat verschil bepaalt of een waterfall in een rapport staat of in de vergadering waar besluiten vallen.
Hieronder lees je wat een waterfall chart is, wanneer je hem gebruikt en hoe je hem in Power BI bouwt. Daarnaast twee dingen die in de meeste uitleg ontbreken: hoe de standaardvisual van Power BI werkt zonder extra visual te kopen, en hoe je het datamodel inricht zodat de brug klopt.
Wat is een waterfall chart?
Een waterfall chart is een kolomdiagram dat een verandering ontleedt. Hij bestaat uit drie soorten kolommen:
- De beginkolom. Staat op de as en toont de startwaarde, bijvoorbeeld de omzet of het begrote resultaat.
- De tussenkolommen. Zweven en tonen elk een bijdrage. Een toename begint waar de vorige kolom eindigde en gaat omhoog, een afname gaat omlaag.
- De eindkolom. Staat weer op de as en toont het totaal na alle stappen.
Omdat elke tussenkolom precies begint waar de vorige ophoudt, lees je de grafiek als een trap die je af- of opgaat. Daar komt ook de naam brugdiagram (bridge chart) vandaan: de grafiek slaat een brug tussen twee getallen.
Let op bij het zoeken: met waterfall report of waterfall reporting bedoelt niet iedereen deze grafiek. In projectmanagement staat waterfall voor het watervalmodel, een planning in opeenvolgende fasen. Dit artikel gaat over de grafiek.
Waterfall chart of staafdiagram?
Op het eerste gezicht lijkt een waterfall chart een staafdiagram met zwevende kolommen. Het doel is anders. Een staafdiagram vergelijkt: omzet per regio, kosten per maand. Elke kolom begint op nul en staat los van de andere.
Een waterfall verklaart: hij verbindt een begin- en een eindwaarde en laat zien wat er onderweg bij kwam en af ging.
Ook met een lijngrafiek is het verschil duidelijk. Een lijn toont een trend, zoals de omzet die over twaalf maanden stijgt met een dip in maart. Waarom maart tegenviel, laat de lijn niet zien. Een waterfall wel, als je de stappen goed kiest.
Een bruikbare toets: wil je weten hoeveel, kies dan een staaf- of lijngrafiek. Wil je weten waardoor, kies dan een waterfall.
Wanneer gebruik je een waterfall chart?
Waterfall charts komen het meest voor in financiële rapportages, omdat daar de vraag “hoe komen we van A naar B” steeds terugkomt. De bekendste toepassingen:
- Van omzet naar nettowinst. Omzet, min inkoopwaarde, min personeelskosten, min overige kosten, min afschrijvingen, en je ziet waar de marge blijft.
- Van begroting naar realisatie. Begroot resultaat, plus of min het verschil per post, eindigend bij het werkelijke resultaat.
- Van vorig jaar naar dit jaar. Omzet vorig jaar, plus nieuwe klanten, min verloren klanten, plus of min prijseffect, eindigend bij de omzet van dit jaar.
- Van beginsaldo naar eindsaldo. Het banksaldo van de maand, met ontvangsten en uitgaven als stappen.
Dezelfde vorm werkt voor elke rol aan de directietafel, zolang de stappen bij de vraag passen. De CFO wil zien welke kostenpost de marge onder begroting drukt. De commercieel directeur wil weten of de groei uit nieuwe klanten komt of uit hogere prijzen bij bestaande. De algemeen directeur wil weten welke bedrijfsonderdelen de winst maken en welke hem opeten.
Hoe je die vragen vertaalt naar een overzicht dat het MT elke maand gebruikt, lees je in ons artikel over het managementdashboard.
Een waterfall chart maken in Power BI
De watervalgrafiek is een standaardvisual in Power BI Desktop en in de Power BI-service. Je hebt er geen extra visual voor nodig. Volgens de documentatie van Microsoft werkt het zo:
- Kies de visual. Selecteer in het deelvenster Visualisaties de watervalgrafiek. Er verschijnen drie vakken: Categorie, Uitsplitsing en Y-as.
- Zet de waarde op de Y-as. Gebruik een measure, bijvoorbeeld het verschil tussen werkelijke en begrote omzet.
- Zet de stappen op Categorie. Bijvoorbeeld de maand, de productgroep of de kostensoort. Power BI tekent per categorie een kolom en zet aan het eind automatisch een totaal.
- Voeg eventueel een uitsplitsing toe. Met een veld op Uitsplitsing, zoals regio, splitst Power BI elke stap in de grootste bijdragers. Met de instelling Maximum uitsplitsingen bepaal je hoeveel er zichtbaar zijn. De rest komt samen in Overige.
- Stel de volgorde in. Via Meer opties en As sorteren sorteer je op de categorie of op de waarde.
- Maak hem leesbaar. Kies in het opmaakvenster de kleuren voor toename, afname en totaal, en zet de gegevenslabels aan.
Daarmee heb je in vijf minuten een werkende waterfall. Of hij ook iets uitlegt, hangt af van wat er onder de visual zit.
Het datamodel achter een goede brug
De standaardvisual heeft twee eigenschappen waar je in het model rekening mee houdt. Hij kent één totaal aan het eind en geen tussentotalen. En hij behandelt elke waarde als een verandering ten opzichte van nul. Voor een brug van begroot naar werkelijk resultaat bouw je daarom een kleine tabel met de stappen en één measure die per stap de juiste waarde geeft:
Brugwaarde =
SWITCH (
SELECTEDVALUE ( Brug[Stap] ),
"Begroot resultaat", [Resultaat begroting],
"Omzet", [Omzet] - [Omzet begroting],
"Inkoopkosten", [Inkoopkosten begroting] - [Inkoopkosten],
"Personeelskosten", [Personeelskosten begroting] - [Personeelskosten],
"Overige kosten", [Overige kosten begroting] - [Overige kosten]
)Zet Brug[Stap] op Categorie en deze DAX-measure op de Y-as. Het totaal aan het eind is dan precies het werkelijke resultaat. Drie dingen maken het verschil tussen een brug die klopt en een die verwart:
- Tekens. Bij kosten trek je de werkelijke kosten af van de begrote. Hogere kosten dan begroot worden zo een afname, en zo hoort het ook te voelen. Draai je dat om, dan gaat een kostenoverschrijding omhoog en leest iedereen het als goed nieuws.
- Volgorde. Geef de brugtabel een kolom Volgorde en sorteer de stap op die kolom. Anders zet Power BI de stappen op alfabet en begint je brug bij Inkoopkosten.
- De beginkolom. De standaardvisual tekent het begrote resultaat als een toename vanaf nul, in de kleur van een toename. De meeste lezers hebben daar geen last van zodra de as-labels kloppen. Wil je hem als totaal laten zien, dan heb je een visual uit AppSource nodig.
Zo’n brug is pas zo goed als de cijfers erachter. Komen begroting en realisatie niet uit dezelfde rekeningindeling, dan verklaart de brug vooral het verschil tussen twee indelingen. Hoe je de financiële kant van zo’n model inricht, lees je in ons artikel over het financieel dashboard.
Zo maak je een waterfall chart leesbaar
De visual is eenvoudig, het ontwerp vraagt meer aandacht. Dit zijn de afspraken die in elke goede waterfall terugkomen:
- Kleur op betekenis. Eén kleur voor gunstig, één voor ongunstig en een neutrale voor totalen. Bij een kostenbrug is een daling goed nieuws, dus laat de kleur volgen wat het met het resultaat doet.
- Labels op elke kolom. Bij zwevende kolommen schat niemand de grootte goed in. Het getal erbij voorkomt discussie.
- Vijf tot acht stappen. Voeg kleine posten samen in Overig. Een waterfall met dertig stappen is geen waterval meer, maar een trap waar niemand de onderste tree van ziet.
- Een logische volgorde. Volg de opbouw van de winst-en-verliesrekening, het verloop in de tijd of de grootte van de bijdrage. Kies er één en houd die in alle rapporten aan.
- Een as die bij nul begint. Voor de begin- en eindkolom is dat de regel. Een afgekapte as maakt kleine verschillen dramatisch groot.
Wanneer je geen waterfall chart gebruikt
Een waterfall werkt alleen als de stappen bij elkaar opgeteld een zinvol totaal geven. Omzet per regio optellen tot een totaal kan, maar dan vertelt een gewoon staafdiagram hetzelfde met minder uitleg. Wil je een ontwikkeling over twaalf maanden laten zien, dan is een lijngrafiek duidelijker. En wil je categorieën nauwkeurig vergelijken, dan zit de zwevende basis van elke kolom in de weg.
Heb je één brug nodig voor één presentatie, dan heb je Power BI er niet voor nodig. Excel heeft sinds versie 2016 een ingebouwde watervalgrafiek, waarin je een kolom met Instellen als totaal ook als tussentotaal markeert. Power BI wordt pas de betere keuze als de brug elke maand moet verversen, moet filteren op afdeling of regio, of moet aansluiten op dezelfde cijfers als de rest van je rapportage. Een omzetbrug naar klantgroep in een sales dashboard is daar een goed voorbeeld van.
Hoe is het bij jullie: legt de maandrapportage uit waarom het resultaat afwijkt, of alleen dát het afwijkt? Wil je weten hoe zo’n brug op jullie eigen cijfers eruitziet? Neem contact op.
Veelgestelde vragen
Wat is een waterfall chart?
Een waterfall chart, ook watervalgrafiek of brugdiagram genoemd, laat zien hoe een beginwaarde stap voor stap verandert tot een eindwaarde. De eerste en laatste kolom staan op de as, de tussenliggende kolommen zweven en tonen elk een toename of afname. Zo zie je niet alleen het resultaat, maar ook waardoor het zo is uitgekomen.
Waarvoor gebruik je een waterfall chart?
Vooral om een verschil uit te leggen. Denk aan de brug van omzet naar nettowinst, van begroot naar werkelijk resultaat, van vorig jaar naar dit jaar of van beginsaldo naar eindsaldo. Het antwoord op de vraag wat er tussen twee getallen is gebeurd, staat dan in één beeld.
Wat is het verschil tussen een waterfall chart en een staafdiagram?
Een staafdiagram toont losse waarden die elk vanaf nul beginnen en is bedoeld om te vergelijken. Een waterfall chart verbindt een begin- en eindwaarde en laat zien wat er onderweg bij kwam en af ging. Het staafdiagram beantwoordt hoeveel, de waterfall chart beantwoordt waardoor.
Hoe maak je een waterfall chart in Power BI?
Kies in het deelvenster Visualisaties de watervalgrafiek, zet een measure op de Y-as en een veld op Categorie. Met een veld op Uitsplitsing zie je per stap de grootste bijdragers, en met Maximum uitsplitsingen bepaal je hoeveel er zichtbaar zijn. De volgorde stel je in via Meer opties en As sorteren.
Kan de standaard waterfall in Power BI tussentotalen tonen?
Nee. De standaardvisual toont aan het eind één totaal en kent geen tussentotalen, zoals brutomarge halverwege een brug van omzet naar nettowinst. Heb je die nodig, dan kies je een visual uit AppSource of bouw je de brug zo dat het tussentotaal niet nodig is.
Welke kleuren gebruik je in een waterfall chart?
Eén kleur voor toenames, één voor afnames en een neutrale kleur voor totalen. Let op de betekenis: bij een kostenbrug is een daling goed nieuws. Kies de kleuren dan op wat gunstig is voor het resultaat, niet op de richting van de kolom.
Hoeveel stappen mag een waterfall chart hebben?
Houd het bij vijf tot acht stappen tussen begin en eind. Meer stappen maken de kleine posten onleesbaar en verbergen de twee of drie die het verschil echt verklaren. Voeg de kleine posten samen in een stap Overig.
Wanneer gebruik je beter geen waterfall chart?
Als de stappen niet bij elkaar opgeteld een zinvol totaal geven, als je een trend over de tijd wilt laten zien of als je vooral categorieën met elkaar wilt vergelijken. Dan werken een lijngrafiek of een gewoon staafdiagram beter.
